Một quan hệ cố vấn tốt không nhất thiết kéo dài mãi; nó nên khép lại khi mục tiêu ban đầu đã đạt, khi bạn đã sang chặng khác, hoặc khi các buổi gặp không còn mang lại điều mới, và cách khép lại quyết định hai người còn giữ được mối quen biết đó bao lâu. Nhiều quan hệ không kết thúc mà chỉ nhạt dần: lịch gặp thưa, tin nhắn ít đi, rồi một ngày cả hai không nhớ lần cuối nói chuyện là khi nào.
Bài này dành cho người được cố vấn muốn khép lại một quan hệ đang ổn, không phải quan hệ lệch nhịp hay không hợp ngay từ đầu. Nó đi qua dấu hiệu nên khép lại, cách mở lời, một buổi gặp tổng kết nên có gì, lời cảm ơn thế nào cho thật, và cách giữ liên lạc sau đó. Các câu mở lời và tình huống là ví dụ giả định.
Vì sao nên khép lại thay vì để nhạt dần
Để quan hệ tự nhạt có vẻ nhẹ nhàng: không ai phải nói điều gì khó, không ai thấy bị từ chối. Nhưng cái giá của nó lớn hơn người ta tưởng. Người cố vấn không biết mình đã giúp được gì, không biết bạn đã đi tới đâu. Có người còn tự hỏi mình đã làm gì khiến bạn không liên lạc nữa. Với bạn, lần sau muốn nhờ họ một việc, bạn sẽ thấy ngại vì không biết mở lời thế nào sau một khoảng im lặng dài.
Một lần khép lại rõ ràng thì ngược lại. Nó cho người cố vấn biết công sức của họ có kết quả, cho cả hai một dấu mốc để nhìn lại, và để ngỏ một cánh cửa: từ đây hai người là chỗ quen biết trong nghề, có thể hỏi nhau khi cần mà không ai phải giữ lịch gặp đều.
Khép lại cũng không có nghĩa là cắt đứt. Phần lớn quan hệ cố vấn tốt chuyển thành một dạng khác: thưa hơn, tự do hơn, có khi thành tình bạn khác tuổi. Việc khép lại chỉ đánh dấu rằng giai đoạn gặp đều, có mục tiêu, đã xong.
Dấu hiệu đã đến lúc khép lại
Mục tiêu ban đầu đã đạt hoặc đã cũ. Bạn đã lên được vị trí mình muốn, đã chuyển ngành xong, đã tự tin làm việc từng làm mình lo. Hoặc hoàn cảnh đổi khiến mục tiêu đó không còn quan trọng.
Buổi gặp lặp lại chính nó. Bạn mang tới những câu hỏi mà mình gần như đoán được câu trả lời, vì đã nghe cách người cố vấn nghĩ đủ lâu. Đó là dấu hiệu tốt: bạn đã học được cách nghĩ của họ.
Bạn đã sang một chặng mà người cố vấn ít kinh nghiệm hơn. Ví dụ bạn chuyển từ làm chuyên môn sang quản lý một nhóm lớn, còn người cố vấn mạnh về chuyên môn. Họ vẫn đáng quý, nhưng chặng mới cần thêm người khác.
Một trong hai người không còn đủ thời gian. Người cố vấn nhận việc mới bận rộn, bạn có con nhỏ hoặc đi học xa. Giữ lịch gặp đều bằng mọi giá lúc này chỉ làm cả hai mệt.
Bạn thấy mình đến gặp vì thói quen. Không còn câu hỏi thật, không còn việc làm thử. Gặp vẫn vui, nhưng phần cố vấn đã hết.
Mở lời khép lại mà không làm người cố vấn chạnh lòng
Phần khó nhất là câu đầu tiên, vì nhiều người sợ người cố vấn hiểu thành "em không cần anh nữa". Cách tránh hiểu lầm là mở lời bằng kết quả, không bằng việc dừng. Bạn nói về những gì đã thay đổi nhờ các buổi gặp, rồi mới đề nghị đổi nhịp.
Một câu mở lời có thể như sau: "Nhìn lại một năm qua, em thấy mình đã làm được hai việc mà hồi đầu em rất lo. Em nghĩ đến lúc em thử tự đi một mình một thời gian. Em muốn xin một buổi để cùng anh nhìn lại cả chặng, và mong sau này thỉnh thoảng vẫn được hỏi anh khi gặp chuyện lớn." Câu này cho người cố vấn biết bạn trân trọng, biết lý do, và biết cánh cửa vẫn mở.
Nên nói trực tiếp hoặc qua cuộc gọi, không chỉ nhắn tin, nhất là với quan hệ đã kéo dài nhiều tháng. Nếu trước đây hai người có thoả thuận thời hạn, ví dụ sáu tháng hay một năm, thì việc mở lời càng dễ: bạn chỉ cần nhắc mốc đã hẹn và đề nghị một buổi tổng kết.
Ví dụ giả định: anh Phong, kỹ sư nông nghiệp ở Lâm Đồng, gặp người cố vấn là một chủ trang trại lâu năm suốt mười bốn tháng để chuẩn bị mở vườn riêng. Khi vườn đã chạy được một mùa, anh gọi cho ông, nói rằng vườn đã thu hoạch đợt đầu, anh muốn mời ông lên xem một buổi và coi đó là buổi "tốt nghiệp". Ông nhận lời ngay, và buổi đó thành buổi gặp ông nhớ nhất.
Buổi gặp tổng kết nên có gì
Buổi cuối không cần dài hơn các buổi khác, nhưng nên được chuẩn bị kỹ hơn. Một trình tự gợi ý:
- Nhắc lại điểm xuất phát: hồi bắt đầu bạn đang ở đâu, lo điều gì, muốn đạt gì. Đọc lại từ ghi chép cũ nếu có.
- Kể những gì đã đổi, cụ thể từng việc: một thói quen mới, một quyết định đã đưa ra, một tình huống giờ bạn xử lý được.
- Nói rõ hai ba lời khuyên có tác dụng nhất, và cả một lời khuyên bạn đã không làm theo, kèm lý do. Người cố vấn thường muốn biết cả hai.
- Hỏi người cố vấn nhìn bạn thế nào sau cả chặng: điểm mạnh nào đã rõ hơn, điều gì bạn nên tiếp tục chú ý.
- Hỏi họ thấy gì từ phía mình: có điều gì trong cách bạn làm việc với họ đáng làm khác đi, để bạn rút kinh nghiệm cho quan hệ cố vấn sau.
- Thống nhất cách giữ liên lạc từ đây: hỏi khi có chuyện lớn, cập nhật vài lần một năm, hay gặp nhau dịp lễ tết.
Câu hỏi ở bước năm hay bị bỏ qua nhưng rất đáng hỏi. Người cố vấn hiếm khi tự nói những điều như "em hay huỷ sát giờ" hay "em hỏi rộng quá nên khó giúp", nhưng khi được hỏi thẳng ở buổi cuối, họ thường nói thật. Đó là món quà cuối cùng của cả chặng.
Nói lời cảm ơn cho thật
Lời cảm ơn chung chung như "em cảm ơn anh nhiều lắm" dễ nói nhưng ít đọng lại. Lời cảm ơn có sức nặng là lời gọi tên được một việc cụ thể: "Câu anh nói hôm em định nghỉ việc, rằng đừng quyết lúc đang giận, đã giữ em lại đúng lúc." Người cố vấn nghe câu như vậy biết chính xác mình đã giúp được gì.
Nhiều người viết thêm một lá thư tay hay một tin nhắn dài sau buổi tổng kết, kể lại vài khoảnh khắc trong quan hệ. Với người lớn tuổi, lá thư tay thường được giữ rất lâu. Nếu muốn tặng quà, chọn thứ nhỏ, gắn với câu chuyện của hai người hơn là thứ đắt tiền; quà quá lớn dễ làm người cố vấn ngại và biến quan hệ thành có qua có lại.
Nếu quan hệ nằm trong chương trình của một tổ chức, có thể gửi vài dòng ghi nhận cho người phụ trách chương trình, kể việc người cố vấn đã giúp bạn. Với nhiều người, được ghi nhận trước tổ chức của mình có ý nghĩa hơn một món quà.
Giữ liên lạc sau khi khép lại
Sau khi thôi gặp đều, quan hệ vẫn sống nếu có vài sợi dây nhẹ. Bảng dưới gợi ý mức độ hợp với từng kiểu quan hệ.
| Kiểu quan hệ sau khi khép | Giữ liên lạc thế nào | Điều nên tránh |
|---|---|---|
| Quen biết trong nghề | Báo tin khi có thay đổi lớn: lên chức, đổi việc, xong một dự án lớn | Chỉ nhắn khi cần nhờ việc |
| Thỉnh thoảng hỏi ý | Hỏi một hai lần một năm khi đứng trước quyết định lớn, nói rõ chỉ cần một cuộc gọi ngắn | Kéo lại thành lịch gặp đều mà không hỏi trước |
| Thành bạn khác tuổi | Gặp nhau dịp lễ tết, hỏi thăm gia đình, sức khoẻ | Nhờ vả quá phần của một tình bạn |
| Đổi vai về sau | Giới thiệu người trẻ khác tới họ, hoặc chính bạn giúp lại họ khi có dịp | Coi việc giới thiệu là trả nợ cho xong |
Một thói quen đơn giản giữ được nhiều mối quan hệ: mỗi năm một lần, nhắn cho người cố vấn cũ vài dòng kể bạn đang ở đâu và một việc bạn vẫn làm theo lời họ. Không cần dịp gì, không nhờ gì. Tin nhắn như vậy hiếm, nên được nhớ lâu.
Khi người cố vấn muốn tiếp tục còn bạn thì không
Có trường hợp người cố vấn rất quý những buổi gặp và mong tiếp tục, trong khi bạn thấy đã đủ. Khi đó, đừng vì nể mà kéo dài thêm nhiều tháng; quan hệ gặp vì nể sẽ lộ ra trong cách bạn chuẩn bị, và người cố vấn tinh ý sẽ nhận ra.
Cách nói vừa thật vừa giữ tình là đề nghị đổi nhịp chứ không đề nghị dừng: từ gặp hằng tháng sang gặp mỗi quý, hoặc từ gặp có chương trình sang gặp khi có chuyện. Nhiều người cố vấn nhận đề nghị này dễ hơn, vì họ vẫn thấy mình được cần.
Ngược lại, nếu chính người cố vấn là người muốn khép lại trước, đừng coi đó là bị từ chối. Họ có thể bận, có thể thấy bạn đã đủ vững. Hỏi xem họ có thể giới thiệu ai cho chặng tiếp theo không, cảm ơn và chuẩn bị buổi tổng kết như trên. Còn nếu quan hệ đang không hợp ngay từ những buổi đầu thì đó là chuyện khác, cần cách lùi ra riêng chứ không phải một buổi "tốt nghiệp".
Câu hỏi thường gặp
Quan hệ cố vấn thường kéo dài bao lâu?
Không có độ dài chuẩn. Nhiều quan hệ có mục tiêu rõ chạy khoảng sáu tháng đến một năm rưỡi. Quan hệ trong chương trình của tổ chức thường có thời hạn định sẵn. Điều quan trọng không phải số tháng mà là các buổi gặp còn mang lại điều mới hay không.
Có nên báo trước cho người cố vấn rằng buổi tới là buổi cuối không?
Nên báo trước. Biết đó là buổi tổng kết, người cố vấn có thời gian nhìn lại cả chặng và chuẩn bị nhận xét cho bạn. Buổi cuối mà chỉ một người biết là buổi cuối thường bị hụt.
Khép lại rồi có ngại khi muốn nhờ người cố vấn cũ không?
Ít ngại hơn nhiều so với quan hệ để nhạt dần. Vì hai người đã thống nhất cách giữ liên lạc, bạn chỉ cần nhắn ngắn, nói rõ việc cần hỏi và thời gian cần. Giữ tần suất thưa để mỗi lần nhờ vẫn được đón nhận vui vẻ.
Có nên tặng quà khi kết thúc quan hệ cố vấn?
Không bắt buộc. Một lá thư tay hay lời cảm ơn cụ thể thường có giá trị hơn quà. Nếu muốn tặng, chọn thứ nhỏ, gắn với câu chuyện chung, và tránh quà đắt tiền dễ làm người cố vấn ngại.
Nếu muốn có người cố vấn mới cho chặng tiếp theo thì có nên nói với người cũ không?
Nên nói, vì người cố vấn cũ thường là người giới thiệu tốt nhất. Họ hiểu bạn và biết bạn cần gì tiếp theo. Nói thẳng rằng chặng mới cần một kinh nghiệm khác, và hỏi họ có quen ai hợp không.
Quan hệ đã nhạt từ lâu thì còn khép lại được không?
Vẫn được. Một tin nhắn kể bạn đã đi tới đâu, cảm ơn một việc cụ thể và xin lỗi vì đã im lặng lâu thường được đón nhận tốt hơn bạn nghĩ. Có khi đó là lúc mở ra một kiểu quan hệ mới, thưa hơn nhưng bền hơn.